تربیت متخصصان راه آهن

ایران وقتی شروع به احداث ساختمان راه آهن کرد. از همه حیث به دیگران محتاج بود. بناچار در همه قسمتها از متخصصین خارجی استفاده نمود ، ولی از همان آغاز کار بفکر تربیت متخصصین و یا لااقل کسانی که از عهده اداراه امور جاری بر آیند افتاد .

در شهریور 1308 بنگاه راه آهن عده ای از فارغ التحصیلان مدرسه صنعتی ایران- آلمان و هم چنین عده ای از دیپلمه های دبیرستان را به آلمان فرستاد و در همان سال عده ای را هم به بلژیک اعزام نمود، در سال 1317 نیز مجددا عده ای از طرف راه آهن برای فراگرفتن رشته های تخصصی مربوط به مکانیک لکوموتیو به آلمان اعزام شدند. در سال 1325 هم عده ای برای مطالعه به اروپا و آمریکا اعزام شدند. این کار بموجب تصویب نامه ای بود که از هیات وزیران گذشته و مقرر داشته هر ساله پنج نفر به خرج راه اهن آمریکا اعزام شوند و تصویب نامه دیگری مقرر نمود هرساله پانزده نفر به اروپا اعزام شوند ، چند تن هم به خرج کارخانه فورد آمریکا و کمپانی فروشتال آلمان در این دو کشور به تحصیل پرداختند .

راه آهن ایران و متفقین

راه آهن ایران

حدود سه سال از بهره برداری کامل این خط نگذشته بود ( شهریور 1320) که نیروهای متفقین پس از اشغال ایران بر تمامی راه آهن ایران مسلط شدند ، و آنرا کاملا در اختیار گرفتند . در پایان جنگ قسمت جنوب کشور در سال 1324 و در قسمت شمال  و آذربایجان در سال 1325 مجددا به ایران تحویل داده شد. این راه آهن بسیار فرسوده و مخروبه شده بود.

اتصال راه آهن سراسری

راه آهن ایران

گرچه بهره برداری از راه آهن بطور غیر رسمی از اول خرداد 1316 و بهره برداری رسمی از پانزده روز بعد آغاز گردید لیکن افتتاح کامل خط با اتصال راه آهن شمال و جنوب در تاریخ چهارم شهریور 1317 در ایستگاه سفیدچشمه که بعدا فوزیه نامیده شد ، و هم اکنون سمیه نام دارد انجام شد. در این تاریخ بهای بلیط درجه یک هر کیلومتر 40دینار ، درجه دو 25 دینار و درجه سوم 15 دینار تعیین گشت .

تاسیس اداره نظارت ساختمان راه آهن

راه آهن ایران

بعد از ایجاد راه آهن در وازرات فواید عامه و سپس هیات تفتیش و نظارت اداره نظارت ساختمان راه آهن بمنظور نظارت بر اجرای قرار داد کنسرسیوم و رسیدگی به طرحها و نقشه های کامپاکس این اداره در ورازت طرق و شوارع ایجاد گردیده ، این سومین سازمانی است که در ارتباط با راه آهن بوجود آمده است.

کامپاکس مشاور فنی وزارت طرق و شوارع

راه آهن ایران

در اوایل سال 1312 شمسی راه آهن در شمال و جنوب وارد منطقه کوهستانی شد و در واقع دشوارترین و پر خرج ترین قسمتهای راه آهن آغاز گردید ، از اینرو ساختمان آن مستلزم سازمان فنی مهندسی بسیار منظم و وسیع بود لذا مناقصه های مجدد برگزار گردید ، پس از بررسی پیشنهادات چند شرکت ، این شرکت دانمارکی بنام ( کامپاکس ) بود که برنده مناقصه گردید ، که در اول خرداد سال 1312 قرار داد بین دولت ایران و این شرکت منعقد گردید و بموجب این قرارداد کنسرسیوم کامپاکس با سمت مشاور فنی و نماینده وزارت طرق و شوارع برای ساختن بقیه خط سراسری ایران شروع بکار نمود.

راه آهن دولتی ایران

راه آهن ایران

پس از انقراض قاجاریه و از بین رفتن نفوذ روسها قدرت مرکزی فزونی گرفت در اول اسفند 1305 شمسی حاج مخبر السلطنه هدایت رئیس الوزرای وقت پیشنهاد احداث راه آهن را به مجلس شورای ملی برد ، و در چهارم اسفند ماه 1305 به تصویب رسید البته بخشی از مواد قانونی در مورد احداث راه آهن با سرمایه داخلی در تاریخ 9 خرداد 1304 قانون انحصار قند و شکر وضع گردید. مطابق با این قانون مقرر شده بود ، که از هر سه کیلو قند و شکر که به ایران وارد می شود با در داخل تولید می گردد ، دو ریال و از هر سه کیلو چای شش ریال مالیات برای مصرف راه آهن دریافت و بقیه مصارف راه اهن از بودجه عمومی کشور تامین گردد . از طرفی در تاریخ20 بهمن 1304 نقشه برداری و ساختمان راه آهن به تصویب مجلس رسید ، و برای اجرای این کار ( پولند ) polnd مهندس این گروه 12 نفره اداره ای بنام اداره راه آهن در وزارت فواید عامه آن روز تاسیس گردید ، و این اولین سازمان راه اهنی می باشد که پس از نقشه برداری و تعیین قسمتی از نقشه ها بطور قطعی در شمال و جنوب در روز یکشنبه 23 مهر ماه سال 1306 نخستین کلنگ راه آهن دولتی ایران در بیرون دروازه محمدیه که فعلا ایستگاه تهران است بزمین زده شد ، و اجازه داده شد که در جنوب و شمال عملیات زیر سازی خط آغاز گردد.

پس از آنکه مقدمات اجرایی ساختمان راه آهن بوسیله اداره راه آهن انجام شد و به مراحل اساسی رسید ، معلوم شد این اداره بدلیل نداشتن امکانات و مقدمات لازم از عهده کار بر نمی آید ، لذا در آخر خرداد 1305 اداره راه آهن منحل گردید و بجای آن هیاتی به اسم هیات تفتیش و نظارت به ریاست مرحوم عزت ا... هدایت مرکب از سه نفر خارجی و چهار ایرانی ابقاء گردید ، و کارهای راه اهن بطور کلی تحت نظر سندیکای مهندسین و متخصصین خارجی قرار گرفت .

راه آهن شرکت نفت

راه آهن ایران

در سال 1924 شرکت نفت انگلیس و ایران خط آهن کوچکی بین ( در خزینه ) و مسجد سلیمان ساخت . این راه آهن 52 کیلومتر طول داشت و از مسجد سلیمان تا کارگاههای چشمه علی خطی بطول 6/4 کیلومتر احداث گردید ، فاصله بین دو خط 76 سانتیمتر بود . در همین زمان نیز در آبادان حدود 21 کیلومتر راه آهن ساخته شد ، که سوخت لکوموتیو های آن نفت بود و فاصله ریلهای آن 91 سانتی متر بود.

راه آهن برازجان

راه آهن ایران

در سال 1919 میلادی 1298 شمسی راه آهنی بطول 50کیلومتر از بوشهر تا برازجان توسط انگلیسی ها ساخته شد ، که تا مدتی هم کار می کرد و هر روز یک قطار مسافر بری به احمدی و برازجان حرکت می داد ، ولی بتدریج متروک شد و آنرا جمع کردند.

راه آهن زاهدان

راه آهن ایران

این راه آهن که هفتمین راه آهن ساخته شده در ایران است که در زمان جنگ بین المللی اول بواسطه انگلیسی ها ساخته شد، و تقریبا 15 فرسخ حدود 94 کیلومتر در خاک ایران امتداد دارد. پس از استفاده مجدد انگلیسی ها از این خط در جنگ جهانی دوم در تاریخ دوشنبه 15 اردیبهشت سال 1337 به ایران تحویل گردید.

راه آهن رشت – پیر بازار

راه آهن ایران

این راه آهن در سال 1294 شمسی بطول 9 کیلومتر و بعرض 5/1 سانتی متر ساخته شد و ششمین راه آهن ساخته شده در ایران است ، و تا سال 1311 شمسی دائر بوده است . این راه آهن را ( خوشتاریا ) ساخته و بدین طریق شهر رشت را به بندر انزلی وصل نموده است . گویا فقط 3 واگن و یک لکوموتیو داشته و هیچ گونه دو راهی در این خط وجود نداشته است .

راه آهن ماکو

راه آهن ایران

در خلال جنگ بین الملل اول روسها خطی از شاه تختی به ماکو کشیده تا بایزید امتداد دادند و از بایزید مجددا بداخل خاک ایران از مسیری دیگر برگرداندند . جمعا در خاک ایران 150 کیلومتر خط کشیدند ، یکی از مهندسین این خط مهندس پرویز بهمن نواده بهمن میرزا پسر عباس میرزا می باشد که در روسیه زندگی می کرد وی بعدا بخدمت وزات راه در آمد و در ساخت راه آهن سراسری شرکت جست .

 

راه آهن سیاه وزان

راه آهن ایران

خطی بوده است که از کنار مرداب ( وزان) شروع می شده و 12 کیلومتر آن از جنگل می گذشت و به طالش دولاب می رسیده است برای حمل سنگ و ذغال و هیزم و برنج از آن استفاده می شد و در سال 1318 متروک گردید.